؟ ؟ 33 ؟ 23 ، و جداول را در زيج خود بر روى همين مقدار ساخت . و خوارزمى از او چنين نقل كرده و گفته است كه خود در اندازه‌گيرى حاضر بوده است . در اين اندازه‌گيرى ، بزرگترين ارتفاع ؟ 6 ؟ 79 و كوچكترين ارتفاع ؟ 0 ؟ 32 به‌دست آمد كه تفاضل آن دو مىشود ؟ 6 ؟ 47 و نيمهء آن ؟ ؟ 33 ؟ ؟ 23 . و اين اندازه‌گيرى به سال دويست و سيزده هجرى مطابق با صد و نود و هفت يزدگردى صورت گرفت ، و يحيى بن ابى منصور پيش از رفتن مأمون به سرزمين روم از دنيا رفت . و چون در سال دويست و چهارده هجرى و صد و نود و هشت يزدگردى اندازهء بزرگترين ارتفاع در شمّاسيّه ؟ 8 ؟ 80 و كوچكترين آن ؟ 58 ؟ 32 درآمد ، اندازهء ميل بنابر نصف تفاضل ميان اين دو برابر با دويست و هشتاد و سه جزء از چهار هزار و سيصد و بيست جزء تمام دايره شد كه مىشود ؟ 35 ؟ 23 . و چون چنين شد ، مأمون رصد اوّل را رد كرد و تباه دانست ، و اين نه براى اختلافى بود كه در اندازهء ميل پيش آمده بود ، بلكه به سبب زيادى تفاوت ميان دو ارتفاع بود . سپس مأمون به خالد بن عبد الملك مروروذى فرمان داد كه در دمشق رصد كند ؛ وى در كوه ديرمرّان خشتك بزرگى ساخت كه درازى ضلع آن ده ذراع بود ، و بر محيط « ربع » آن كه از رخام بود ، نشانه‌گير سوراخدارى نهاد كه بر اين محيط قابل دوران بود و از سوراخ آن مىتوانستند خورشيد و ميخى را كه بر مركز ربع كوفته بود نشانه‌گيرى كنند و ببينند . با اين اسباب يك سال پياپى رصد كرد كه پاره‌اى از آن در سال دويست و شانزده هجرى بود و پارهء ديگرش در سال دويست و هفده هجرى . و امّا آنچه از وى دربارهء ميل نقل كرده‌اند اينكه كوچكترين ارتفاع را در سال دويست و شانزده برابر با ؟ 56 ؟ 32 و بزرگترين ارتفاع را در سال دويست و هفده برابر با ؟ ؟ 55 ؟ 3 ؟ 80 ، و در سال دويست و هجده كمترين ارتفاع را ؟ 55 ؟ 32 يافت ، و اين